پطرس دى سركيس گيلانتز ( مترجم : محمد مهريار )

84

سقوط اصفهان ( فارسى )

افغانان ، به انديشه اينكه سپهسالار با همه نيروهاى خويش بديشان حمله‌ور شده است ، پشت بگردانيدند و بر جانب على قاپو در ميدان شاه روى آوردند . قزوينيان دليرى خويش باز يافتند ، از خانه‌ها بيرون شدند و در ميدان شاه گرد آمدند و [ چندان ] بر افغانان فشار آوردند كه اينان به ناچار به كاخهاى شاهى گريختند ، و از آنجا ، با ويران كردن ديوارى ، در جايى دور افتاده ، بسوى اصفهان راه گريز برداشتند . در اين جنگ امان اللّه تير برداشت ، ولى چون گلوله در شانهء وى جاى گرفته بود از پاى در نيامد . در اين جنگ از افغانان 1200 تن كشته شد . « 1 » اشرف افغان از قزوين به اصفهان نگريخت ، بلكه با يك صد تن از ياران خويش راه قندهار را پيش گرفت . « 2 » امان اللّه ، با 600 تن از قزوين عقب نشست و چون به آرا سنگ ( Arasang ) رسيد ، با چهار هزار تن سپاهى ايران برخورد و بىدرنگ بر آنان حمله برد . ايرانيان بگريختند و آنچه از مال و بنه داشتند براى افغانان باز گذاشتند و آنان همه را برگرفتند و به اصفهان بردند . « 3 » هنگام گريختن از قزوين ، دارايى افغانان از نقد و جنس به 30000 تومان

--> دارد . ( ل . ل ) . ( 1 ) - كلراك ( Clairac ) نيز به نقل از ژزف اپى ساليميان تلفات افغان را 1200 نفر ذكر كرده است . رقم 4000 نفر كروزينسكى ( Krusinski ) خيلى اغراق آميز است . ( ل . ل ) . ( 2 ) - كلراك در اينجا نيز باستناد قول ژزف اپى ساليميان همراهان اشرف را 300 تن ذكر مىكند . ( ل . ل ) . ( 3 ) - از اين واقعه در ساير منابع ذكرى به ميان نيامده است و سخت به نظر غير محتمل مىآيد ؛ چه سپاهيان افغان پس از آنهمه آسيب كه بدانها رسيده بود ، ديگر تا مدتى حوصله و طاقت جنگ نداشتند . ( ل . ل ) .